Fêrkerî Kurdî: Kürtçe Öğretmeni 1- Harflerin Okunuşu

FÊRKERÎ KURDÎ (KÜRTÇE ÖĞRETMENİ) 1: HARFLERİN OKUNUŞU

 ferker-mamoste-kurtce

Sanırım Kürtçe(*) hakkında söz söyleme zamanı geldi. O kadar çok yanlış yazım görüyoruzki; bu seride amacım Kürtçe imlâ ve ses telaffuzları konusunda temel bilgileri aktarmak, karmaşayı azaltmak . İlerleyen serilerde; Zamanla ilgili kavramları, fiilleri, günlük yaşamda kullanılan temel kalıp ve sözcükleri, zaman, saat, ay, sayı ve mevsim isimlerini, basın ve medyada kullanılan başlıca fiilleri aktarmaya çalışacağım. Burada amacım temelleri belirtmek. Kısacası sadeleştirme yaparak basitleştirmek.

Kürtçe (Kürtçe: Kurdî, کوردی), Hint-Avrupa dil ailesine bağlı Hint-İran dillerinin Kuzeybatı İran kolu dairesi içindedir. Kürtçeyi doğru okumak, anlamak ve yazmak için; i-î, xw, e-ê, û-u, v-w, k-q ve x harfleri arasındaki fark ve okunuşu bilmek gerekiyor. Aksi halde “Arslan” demek için “Şer” yazar “savaş” demiş olursunuz; çünkü Şer: Savaş ve Şêr: Arslan demektir. Aynı farklar x,w,q, û-u ve î-i harfleri – sesleri içinde geçerlidir.

a) İ ve Î
Kürtçe yazılışta Türkçedeki “ı” harfi yoktur. Hint-Avrupa dillerinde bu genel kural vardır. Kısacası; Türkçedeki “i” Kürtçede “ı” okunur; şapkalı “î” dediğimiz harf ise Türkçedeki “i” okunur. Örnek: Xizir yazılır, Xızır olarak okunur. Tek istisnası vardır o da kelimenin tümünü büyük harflerle yazdığınız zaman görülür. XİZİR yazılmaz XIZIR yazılır.

Din (Dın): Diğeri, öteki,
Dîn (Din): Deli
Dil (Dıl): Kalp, yürek
Dîl (Dil): Esir, tutsak

b) V ve W
-V: okunduğu zaman üst dişler alt dudağa değer.
-W: okunduğu zaman diş ve dudaklar birbirine değmez.
Ev: Bu — Ew: O
Dev: Ağız — Dew: Ayran
Tev: Hepsi — Tew: Hiç

c) E ve Ê
-E: Türkçedeki “e” sesine karşılık gelir. Kısa bir sestir.
-Ê: Türkçede yoktur. î ile e arasında bir sestir ve “e” sesinden uzundur.

Zer: Sarı — Zêr: Altın
Mer: Bağ küreği — Mêr: Adam
Şer: Savaş, kavga — Şêr: Arslan

(Not: Alevî Kürtçesi dediğimiz Maraş, Malatya, Adıyaman vb. Kurmanccasında “ê” sesi, “a” sesi biçiminde görülür.
Örneğin Zar: Sarı ve Zer: Altın / Mar: Bağ küreği, Mer: Adam / Şar: Kavga, bela ve Şer: Arslan)

d) K ve Q
-K: Türkçedeki “k” sesi ile aynıdır.
-Q: Türkçede yoktur. Kalın bir “k” sesine karşılık gelir. Gırtlaktan söylenir. Arapçadaki Kaf (Q) ve Kef (K) seslerinin tam karşılığıdır. Türkçedeki Kâğıt ve Kağıt telaffuzlarına yakın denebilir.

Ket: Düşmek — Qet: Hiç
Kul: Derd, yara — Qul: Delik

e) X ve H
-H: Türkçedeki ‘h’ sesi ile aynıdır.
-X: Türkçede yoktur. Arapcadaki AYN sesine benzer. Gırtlaktan söylenir.
Kürtçedeki ‘X’ sesi Türkçeye genelde ‘H’ sesi olarak çevrilsede birçok durumda hatalıdır. Çünkü ‘H’ sesi zaten her iki dilde de ortaktır.

Xox: Şeftali
Xebat: Çalışma
Xort: Genç, delikanlı
Xal: Dayı
Xizir: Hızır

f) XW
Bu harfe Kürtçede PEVDENG, uluslararası literatürde DİFTONG denir. X,Ğ ve W harflerine yakın bir sestir.

Berxwedan: Direniş
Vexwe: İç
Bixwe: Ye
Xwar: Eğri
Xwendevan: Öğrenci
Xwendin: Okumak

g) Û ve U
-U: Bu ses türkçede yoktur. Türkçede ö ve u arası bir ses verir. ‘Ö’ kadar yuvarlak ve uzun değildir.
-Û: Türkçedeki ‘u’ sesi ile aynıdır; fakat “ü” sesine yakın teleffuzuda yapılır. Türkçedeki “ü” sesi Kürtçede yoktur.

Kur: Erkek çocuk — Kûr (Kur): Derin
Tu: Sen — Tû (Tu): Dut
Gund: Köy — Dûr (Dur): Uzak

 

Cümle Örnekleri:

– Were derî veke! (Gel kapıyı aç)
– Qala kalbûna xwe kir (Yaşlılığından söz etti)
– Dînê din jî bînin (vînin) (Diğer deliyi de getirin)
– Xebata wî li ser xwendinê bi lez e. ( Çalışması hızlı okuma üzerinedir)
– Tu çima tûyan naxwî (Neden dut yemiyorsun)
– Min biryar wergirt, ez Kurdîya xwe bi pêş bixim. ( Karar verdim, Kürtçemi geliştireceğim)
– Diviyabû ez biçûma şanoyê (Tiyatroya gitmeliydim)
– Mirov gelek berhemên hêja diafirînin. (İnsan çok değerli eserler yaratıyor)
– Em ji bo jîyaneke azad û rûmetdar têdikoşîn. ( Özgür ve onurlu bir yaşam için mücadele ediyoruz)

— KUL SEYYİD —
http://www.kulseyyid.wordpress.com
http://www.facebook.com/kulseyyid

(*) Lûranî, Soranî, Kirmanckî-Zazakî, Lekî ve Goranî lehçeleri-şiveleri hakkında yeterli olmadığım için Kürtdçe’den kasıt burada Kürtçe’nin Kurmanc lehçesidir.

VİDEO: Seslerin telaffuzu:

 

Reklamlar