Sinemilli Ocağı ve Sinemilli Aşireti

SİNEMİLLİ AŞİRETİ VE SİNEMİLLİ OCAĞI
sinemi...

Aşiret: Sinemilli, Alxas, Şixraş, Behram Gazili, Atma (?) ve Kürecik Aşiretleri
Dil: Kürtçe’nin Kurmanci Lehçesi
Pir Ocağı: Sinemilli Ocağı (Sultan Sinemil)
Mürşid Ocağı: Serçelan Ağuçan (Axûçan) Ocağı

Sarî çelan çel konîya
Koçê êron la sar donîya
Sarfirozê von Oli’ya
-Ali Murtaza Dede-
(Kırklar başı kırk çeşmedir / Erenler göçünü başına indirir / Önderleri de Ali’dir)

KUL SEYYİD

Sinemilli, hem dede soylu bir Alevî pir-dede ocağı, hemde aşiret ismidir. Rivayetlerde Ocağın Soyu 5. İmam Muhammed Bakır’a dayandırılır. Mürşidi Ağuçan ve Ebul Vefa Kürdî ise 4. İmam Zeynel Abidin’e dayandırılır. Sinemillilerin dili Kürtçe’nin Kurmanci lehçesidir. Elbistanda Kantarma Köyü Sinemilli Ocağı’nın merkezlerindendir. Mürşidi Ağuçan Ocağı olan Sinemilli Ocağının talipleri özellikle Elbistan, Pazarcık, Malatya yörelerinde yoğundur. Bununla beraber Erzincan, Elazığ, Gümüşhane-Şiran, Kayseri-Sarız da Sinemilliler yaşamaktadır. Özel olarak 1937-38 Dersim katliamında Tekirdağ-Malkara’ya sürülen Sinemilli ailesi vardır. Sivas Şarkışlaya Pazarcıktan göçen Sinemillilerde vardır.

Sinemilli Ocağı’nın dedeleri-talipleri Elbistan’da Kantarma ve Gücük köylerinde; Pazarcıkta Maksutuşağı (Maxsî) ve Bozlar; Erzincanda Vağaver, Nadaroğlu ve Apuşta köylerinde; Elazığda ise Bayındır Köyündedir.

Rivayete göre Sultan Sinemil’in 4 çocuğu vardır. Kalender, Haydar, Aziz ve Nadar . Haydar yerine Şems’i ekleyenler de vardır; fakat Van-İran sınırında Kurmanci konuşan Şemsıki adında aşiret vardır. Elbistandaki Şemsıkîlerin buralardan geldiği tartışmalıdır.

Elbistan’daki Pirler (Dedeler) Kalender’in soyundandır ve “Bavan (Babalar)” denir. Bavan 4 koldur. Dedan, Dalli, Kalan ve Memıkan. Sinemil Ocağının buradaki Rehber (Delil) görevi ise Memikan’dadır. Aziz’in soyu Pazarcıkta ve Nadar kolu Erzincan’dadır.

SİNEMİLLİ ADININ KÖKENİ

Çeşitli kaynaklara başvurulacak olunursa Sinemılli ismi hakkında 3 rivayet vardır.

1) Ağuçan, Mineyik, Kara Pir Bad ocaklarının şecerelerinde de geçen Ebu’l Vefa-i Kürdî’nin “Sinemil” adında torununun olduğu tespiti. Sivas Divriği’de bulunan Kara Pirbad ve Ocağı Şeceresinde (soy kütüğünde) Anadolu-Mezopotamya Aleviliğinin kuramcılarından Tacü’l Arifin Seyyid Ebu’l Vefa’i Kürdi’nin torunlarından birinin adı Sinemil’dir.

Ayfer Karakaya-Stump Makalesinde Sinemil için şöyle demektedir:
…Ayrıca bir Bektaşi dergâhında “yenilenmiş” olmasına rağmen, belgenin orijinalinin bir Vefaî icazetnamesi olması Sinemilli dede ailelerinin kökeni hakkında üzerinde durulması gereken çok önemli bir veridir. İcazetnamede verilen bilgiye göre, Seyit İbrahim’in dört kuşak öncesinden atası olan Hayran Abdal, Seyit Muhammed adlı bir şahıstan el alarak Ebü’l Vefa Tacü’l Arifin’in tarikatına, yani Vefaîlik’e intisap etmiştir. İcazetnamede, adı geçen Seyit Muhammed’in Ebu’l-Vefa’ya kadar olan tarikat silsilesi de verilmiştir. Anadolu’daki serüveni hakkında hâlihazırda son derece sınırlı bilgiye sahip olduğumuz Vefaîlik tarikatının Alevi ocaklarının tarihi açısından önemi henüz yeni yeni anlaşılmaya başlamıştır. Konunun ayrıntılı bir tartışması bu makalenin maksadını aşacaktır. Ancak Sinemilliler ile doğrudan bağlantılı olması nedeniyle, Sinemilli taliplerinin mürşit ocağı olan Avuiçenler’in de ellerin deki yazılı belgelerde köken olarak Vefaîlik ile hatta soy olarak bu tarikatın kurucusu Ebü’l-Vefa Tacü’l Arifin ile ilişkilendirildiklerini belirtmeliyiz. Bu durum, iki ocak arasında günümüzde devam eden hiyerarşik ilişkinin Vefaî bağlantısı etrafında oluşmuş tarihsel kökenlerinin olabileceğini düşündürmektedir.

2) Mılli Aşiretinin (Kurmanctır) bir kolu olduğu (Mıllili Sinan). İmam Rıza Ocağı ve Canbek Aşireti adlı yazımda da belirtmiştim. On altıncı (16.) yüzyıl kayıtlarında Birvanlı Köyü’nde Şeyh Şadî adında bir zaviye vardır. Öteki adı Sün-Kürd olarak kaydedilen bu köyde Pir Davud ve Şeyh Şadî türbeleri vardır. Sün-Kürd Köyü’nün Ağuiçen Ocağı’nın merkezlerinden biri olduğu dikkate alınırsa İmam Rıza Ocağı ile Ağuçan Ocağı arasındaki ilişkinin eskiden beri var olduğuna hükmedilebilir denmektedir.

  • Sin ve Sino – Sün ismi Sinemilliler için de önemlidir. Hamza Aksüt bu anlamda şöyle demektedir: “Sin-o Kürd bu anlamda Kürtlerin Sin’i anlamındadır. Bu bağlamda ele alındığında SİN-E-MİL “Mil-in Sin’i”anlamı elde edilmektedir. Dolayısıyla Sinemil adı MİLLİ AŞİRETİNİN SİN’İ anlamında olabilir” demektedir.

  • Bir Başka anlatımda SİNEMİLLİ için; SİNE Kol demektir, MİLLİ ise Aşirettir. Bu anlamda “Mılli aşiretinin kolu” denmektedir.

3) Kürtçe’de mezar anlamına gelen “Sin” kelimesi ve yürüyen, gelen anlamındaki “Mıl” kelimesinin birleşmesinden meydana gelen” Mezardan gelenler” anlamındaki Sinemil.
Ocağa ve Aşirete ismini veren Pir Sultan Sinemil’in türbesi ise Elaziz (Elazığ) ili Keban ilçesinin Piran yöresi Akgömlek köyünde bulunmaktadır. Bölge Ay Tanrısı SİN‘in mekanıdır ve pekala SİN’den gelenler demek olabilir. Ay tanrısı “SİN” hakkında kısa bilgiye linkten ulaşabilirsiniz.
https://kulseyyid.wordpress.com/2014/02/22/naci-naciye-sir-geldi-1/

SİNEMİLLİ HAKKINDA ARAŞTIRMACILAR NE DEDİ:

CEVDET TÜRKAY:
Başbakanlık Arşivi belgelerinden yararlanan Cevdet Türkay konuya ilişkin Sinemilli Aşiretinden söz eder. Sinemilli ve Sinemil adlarıyla geçen aşiretin, Maraş sancağı’nın merkez kazasıyla Elbistan kazasına bağlı birimlerinde yaşadığı ve Ekrad (Kürtler- Arapça Kürt kelimesinin çoğulu Ek> Kul Seyyid) tayfasında yani Kürt olduğu vurgulanır. Maraş eyalet haline geldikten sonrada aşiretin Maraş sancağına ve Elbistan kazası’na bağlı olarak,Yürükan Tayfasından yani konar-göçer olarak yaşadığı bildirir.

19.yüzyıla ait( 1849 ve 1871 yıllar arası) Devlet salnameleri:
Celikan, Atmalı ve Kılıçlı aşiretlerin yanı sıra Sinemilli Aşreti’nin, Adana eyaletine bağlı olarak olarak yaşadığı belirtilir. Aynı döneme ait salnamelerde bu aşiretlerin bir bölümünün de Halep eyaletine bağlı Maraş livasında yaşadığı kayıt edilmektedir.

Mehmet Emin Zeki Bey:
Fırat nehiri ile Kızıl ırmak arasında yaşayan aşiretleri dört kümeye ayırır ki bunlardan birini ‘Sinemilli Aşireti ve çevresindekiler olarak nitelendirir. Bu kümeye giren aşiretler şöyle sıralanır: “Sinemilli-Sinemeli, Alhas, Godzur, Karahasan, Goğerişanlı, Kadirli, Doğanlı, Veliyanlı, Celikanlı, Delikanlı, Belikanlı, Lekerdi”
Bu aşiretlerin her biri hakında bilgi veren yazar. Sinemilli Aşireti hakkında şu belirlemelerde bulunur: “3500 aileye varırlar. Malatya’ya yakın otururlar. Alevi inancındalar şiveleri biraz farsçaya yaklaşır.Yazar, Alhas aşiretini şöyle tanıtır: 500 ailedir Halep’in güneyinde bu adda bir aşiret vardır. Bunların aynı aşiret olması gerekir.

İranlı tarihçi Şeyh Muhammet Merdux Sinemilli Aşireti için şu ifadeyi kullanır:
“2500 ailedir Malatya yakınlarında yaşarlar tamamı Şii’dirler (İmam Ali ve 12 imam ortaklığı nedeniyle İranlı tarihçi Alevîleri Şii sanmaktadır- Kul Seyyid).

Dr.Vet.M.Nuri Dersimi bu aşiretleri yakında tanıyan bir Kürt aydını olarak daha kapsamlı bilgi verir. Dersimî Sinemilli ve Alhas aşiretlerinin Atma Aşiretinden koptuklarını şu sözlerle ifade eder: Atma Aşiretinden bir çok kabile ayrılarak güney-batı vilayetlerine göçmüşlerdir.

1766 yılında CERSTEN NİEBUHR Antep’in kuzeyine düşen iç toroslar aşiretlerini şöyle sıralıyor:

Kürecikli Aşireti- 500- çadır
Atmalı Aşireti-1000-çadır
Havidli Aşireti-2000-çadır
Sabanlı-Aşireti-1000-çadır
Kılıçlı-Aşireti-400-çadır
Çakkalı-Aşireti-700
İzoli-Aşireti-1000
Canbek Aşireti-10.000-çadır
Rişvan-Aşireti-12.000 çadır
Millî-Aşireti-11.000 çadır

1900lü yılların başında araştırma yapan Mark Sykes’e göre
Sinemilli Aşireti 2500 çadırlık bir nüfusa sahiptir.

1838 yılında Pazarcık Ovası’ndan geçen ve Sinemillilerle görüşen Helmuth Von Moltke, Türkiye Mektupları’nda şöyle demektedir:

” Aşiretin lideri Kürt Beyi güzel kır sakallı, saygı veren bir görünüşe sahip, sade kılıklı birisidir ve 500 ailenin beyidir. Osmanlı hükümeti onun aşiretinin iç işlerine karışma yetkisine sahip değildir. Suçluları aşiret meclisi yargılar.”

SİNEMİLLİ OCAĞINA BAĞLI AŞİRETLER

  • Şixraş (Şıhraş – Kara Şeyh) Aşireti
  • Behram (Bayram) Gazili Aşireti
  • Alxas (Alhas) Aşireti
  • Kürecik Aşiretleri
  • Atma Aşireti (?)

Aşiret ve ocağın dağıldığı köylerin yekünü hayli fazla olduğundan yazmıyorum. Amacım temel bilgileri vermekti. Dileyenler http://www.facebook.com/kulseyyid adresinden ulaşırlarsa köylerinin Sinemilli köyü olup olmadığına elimdeki listelerden bakabilirim.

–KUL SEYYİD–

SİNEMİLLİ DEDELERİNDEN DEYİŞLER

Mehmet Mustafa Dede, Büyük Tacım Dede, Ali Ekber Dede, Tacım Soysüren Dede, Hasan Sinemillioğlu, İbrahim Aldede’den derlenmiş deyişleri aşağıdaki linkten dinleyebilirsiniz.

Sinemilliler hakkında daha ayrıntılı bilgiler aşağıdaki linktedir.
https://kulseyyid.wordpress.com/sinemilli/

KAYNAK:
– Mehmet Bayrak, İç Toroslarda Alevi Kürt Aşiretleri
– Hamza Aksüt, Aleviler
– Mehmet Ali Ünal, 16. yyda Harput Sancağı
– Ayfer Karakaya-Stump, Kırkbudak Dergisi
– Nejat Birdoğan, Anadolu ve Balkanlarda Alevi Yerleşmesi
– HBV Sayı 30, A. Yalçın, H. Yılmaz, Şıx Hesen Ocağı ve Sinemilli Oymağı üzerine yeni bilgiler
– Helmuth Moltke, Türkiye Mektupları
– Refet Yinanç, Maraş Tahrir Defteri
– Cevdet Türkay, Osmanlıda Aşiret Oymak ve Cemaatler
– Karakaya Stump, Ayfer. Sinemilliler: Bir Alevi Ocağı ve Aşireti.

Reklamlar

Yorum Yap - Katkı Sun

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s